Anders kijken naar wat er speelt*

*Is wat kunst doet.

Wat gebeurt er in de maatschappij en in de wereld? En hoe laten kunstenaars hun betrokkenheid zien? Het Stedelijk Museum Schiedam verzamelt sinds 1954 kunst van ‘thans levende kunstenaars’. Dat maakt dat het museum ook nu nog bij het verzamelen van kunst altijd op zoek is naar nieuwe geluiden, nieuwe stemmen en nieuwe kunstenaars. Het museum richt zich in het bijzonder op de ‘hedendaags geëngageerde kunst’: kunst die de tijd waarin we leven weerspiegelt.



Airbags om aan te trekken

Musea in Nederland beheren samen het publieke kunstbezit van Nederland: de collectie Nederland. Bij aankopen is altijd belangrijk: in welk museum komt een kunstwerk het beste tot zijn recht? Of: kopen de verschillende musea niet hetzelfde aan?

Een voorbeeld is de aankoop van twee jurken uit de serie LifeDresses van de kunstenaar Alicia Framis. Deze jurken blazen als een soort airbags op rond specifieke lichaamsdelen, bijvoorbeeld billen of heupen. Het werk werpt een nieuw licht op actuele thema’s zoals seksueel grensoverschrijdend gedrag en persoonlijke ruimte. Er zijn in totaal negen jurken. Het museum in Arnhem had interesse in deze zelfde serie, dus stemden de musea met elkaar af. Het Stedelijk Museum Schiedam kocht Sanne en Maria. Museum Arnhem verwierf de jurk Esther.

Deze jurk blaast op. Hoe dat eruit ziet? *

Alicia Framis, Lifedress Maria, 2018. Collectie Stedelijk Museum Schiedam. C/o Pictoright Amsterdam, 2022*


Heerlen-Schiedam

Kunst uit de collectie van het ene museum, reist vaak naar tentoonstellingen in andere musea. Zo krijgen zoveel mogelijk mensen de werken te zien. Met één museum heeft het Stedelijk Museum een structurele samenwerking: SCHUNCK in Heerlen. Dat museum heeft net als het Stedelijk Museum Schiedam een grote collectie hedendaagse kunst. Er zijn veel overeenkomsten. Zo hebben beide musea werken van Cobra en Daan van Golden. Maar er zijn ook verschillen. In Schiedam is in het verleden meer aandacht gegeven aan abstracte en seriële kunst uit de jaren zestig en zeventig, terwijl SCHUNCK zich meer richtte op de schilderkunst uit de jaren tachtig. Samen levert dat een mooi overzicht op van de belangrijkste ontwikkelingen in de beeldende kunst in Nederland.

We proberen onze collecties zo goed mogelijk op elkaar af te stemmen en we kopen elk jaar ook samen een werk aan, met steun van het Mondriaan Fonds. Het werk wordt om de beurt getoond en samen zorgen de twee musea voor het bewaren en onderhouden ervan. Hieronder zie je om welke kunstwerken het gaat.


It is time to say hallo at the east pole

Dit betoverende diorama met een bliksemschicht en een regenboog levert Funda Gül Özcan (1984) in 2019 de Volkskrant Beeldende Kunst Prijs op. Haar glazen kijkdozen gunnen ons een kijkje in haar hoofd. Özcan zelf noemt ze visuele gedichten, waarin persoonlijke ervaringen en maatschappelijke actualiteit met elkaar versmelten.

Funda Gül Özcan, It is time to say hello at the east pole (detail), 2016, collectie Stedelijk Museum Schiedam en SCHUNCK. Fotografie: Aad Hoogendoorn

SMOKEBOMBSMOKE

Dit werk maakte Navid Nuur (1976) in een verlaten industrieel pand in Grenoble. De wanden en ramen plakte hij af en toen stak hij een aantal rookbommen af. Een explosie van rook in verschillende kleuren zorgde voor de kleuren en de ‘tekening’ op de doeken die hij in de ruimte had geplaatst. De installatie bestaat uit vier doeken en de mobiele telefoon met het filmpje waarop het maakproces is te zien. Het past goed bij de radicale, fundamentele en seriële schilderkunst van het Stedelijk Museum Schiedam, maar ook bij de oriëntatie op post-grafitti van SCHUNCK.

Navid Nuur, SMOKEBOMSMOKE, 2012, gekleurde rookgranaten, canvas, smartphone. Collectie Stedelijk Museum Schiedam en SCHUNCK

Patriarchy is History

Met de lettersculptuur Patriarchy is History (2019) maakt Yael Bartana (1970) een krachtig statement over het patriarchaat, de samenleving die is gebaseerd op mannelijke waarden. Het werk komt voort uit haar performance What If Women Ruled the World? Bartana maakt foto’s, films, video’s en installaties waarin ze de culturele identiteit van haar geboorteland Israël onderzoekt.

Yael Bartana, Patriarchy is history, 2019, collectie Stedelijk Museum Schiedam en SCHUNCK Heerlen.


Yorishiro

Dieren die als huisdier worden gehouden, in reservaten leven, of in dierentuinen: het werk van Charlotte Dumas (1977) gaat over de bijzondere relatie tussen mensen en dieren. Wat betekenen dieren in de huidige maatschappij voor de mens?
Yorishiro is de tweede film van de fotograaf Dumas. Yorishiro is het Japanse woord voor iemand met de geest of ziel van een ‘kami’, een (natuur)god. Of, een andere betekenis van het woord, een transformatie door middel van metamorfose. De film speelt zich af op een klein eiland bij Japan. Een kudde wilde paarden van een eeuwenoud geslacht, leeft er nog altijd vrij in de natuur. In de film zien we Dumas’ vijf jaar oude dochter Ivy, verkleed in een paardenkostuum, het eiland verkennen.



Superdiversiteit, identiteit en ongelijkheid

Veel kunstenaars van nu weerspiegelen in hun werk de superdiverse wereld om ons, reflecteren op de constructie van culturele identiteit, of stellen grote problemen zoals ongelijkheid en racisme aan de kaak.
Zo schetst Iris Kensmil (1970) met haar schilderijen, tekeningen en installaties een geschiedenis vanuit Zwart feministisch perspectief. Ze portretteert Zwarte schrijvers, musici en activisten – vooral vrouwen – die een belangrijke rol spelen in de geschiedenis en voor de toekomst. Het bijvoeglijk naamwoord Witte en Zwarte staat overigens niet toevallig met een hoofdletter. Kensmil: ‘Het gaat over het sociale construct waarin mensen van kleur ingedeeld worden als een soort: Zwart. Ik ben niet zwart en Wit is ook niet wit.’


Niet toevallig met een hoofdletter

Hier portretteert Iris Kensmil Gloria Wekker, emeritus hoogleraar Gender en Etniciteit en een grote inspiratiebron voor onder meer veel kunstenaars van nu. In haar veelverkochte boek Witte Onschuld uit 2016 doet ze verslag van haar onderzoek naar racisme in Nederland. Ze beschrijft hoe door het koloniale verleden patronen in ons doen en denken zijn ontstaan, die tot de dag van vandaag veel invloed hebben op de Nederlandse samenleving. Pas als we die patronen loslaten kan echt een eind aan racisme komen.

Iris Kensmil, Gloria, 2015, collectie Stedelijk Museum Schiedam

Waarom het ertoe doet

Iriee Zamblé (1995) zegt: ‘Als je tussen Amsterdam en Rotterdam reist, word je je bewust van al die mensen die wel door de stad rondlopen maar niet gepresenteerd zijn in de kunsten. Met mijn beeldtaal creëer ik een werkelijkheid waarin portretkunst een Zwarte belichaming krijgt en Zwarte mensen de hoofdrol hebben. In dit schilderij staan collectiviteit en zelfbeschikking centraal.’

Irée Zamblé Bread and Butter, 2020. Collectie Stedelijk Museum Schiedam

Onze mensen

Het werk van Eugenie Boon (1995) gaat voornamelijk over haar opvoeding op Curaçao, de geschiedenis van het eiland en de relatie tussen Curaçao en Nederland. Met haar kunst wil ze de stem van een nieuwe generatie Curaçaoënaars laten klinken. Zij kunnen zowel trots zijn op de eigen culturele geschiedenis, als kritisch op ontwikkelingen die het land in de weg zitten. Dit werk maakt deel uit van haar serie Ta nos hendenan (Onze mensen). Daarin onderzoekt Boon de klassenverschillen op het eiland; die zitten vooral in kleding, gewoontes en omgeving.

Eugenie Boon, Luangu, 2021, collectie Stedelijk Museum Schiedam

Moeder, dochter en hoofddoek

Op de foto’s van Meryem Slimani (1983), oorspronkelijk gepost op Instagram, poseert haar moeder Najate Leklye. De foto’s vieren creativiteit en vrijheid met mode en fotografie als uitlaatklep. Tegelijkertijd gaan ze over verschillen tussen generaties, over de universele band tussen moeder en dochter en over hokjes en vooroordelen. De modieuze, feministische én hoofddoekdragende moeder breekt met de stereotypes.

Meryem Slimani, 100% Fauxsace, 2018, collectie Stedelijk Museum Schiedam

Modest fashion

Perrine Philomeen laat de hijab zien als een fashionable kledingstuk. Ze hoopt zo meer aandacht van de modewereld te krijgen voor moslima’s en de hoofddoek, zodat het aanbod van ‘modest fashion’ (bedekkende kleding) kan groeien. De serie foto’s laat zien hoe snel culturen zich visueel vermengen. Kleding, zoals hier de hijab, is een cultureel expressiemiddel. Mensen gebruiken kleding om zich te uiten en kledingstijlen veranderen onder invloed van andere mensen en culturen.

Perrine Philomeen, Hijab in Transition 4) Socks. (model Umayma), 2018, collectie Stedelijk Museum Schiedam. Foto: Harmen Meinsma. Make up: Sophia Sinot


Schiedam collectie: met, door of over Schiedam

De stad Schiedam is inspiratiebron voor veel kunstenaars. Sinds 2019 verzamelt het museum actief werk dat reflecteert op thema’s die leven in de stad. Regelmatig nodigt het museum ook kunstenaars uit een nieuw werk te maken voor de Schiedam collectie. Voor deze ‘Schiedam collectie’ vraag het museum een kunstenaar zich door Schiedam te laten inspireren voor nieuw werk. Het gaat onder meer om Marcel van Eeden (1965), Erik Mattijssen (1957), Robin Speijer (1997) en Margi Geerlinks (1970) en Paulien Oltheten (1982).

Kriskras door Schiedam

De twee schilderijen van Robin Speijer zijn gebaseerd op een lap stof uit de stoffenzaak in de Hoogstraat, tegenover het Stedelijk Museum Schiedam. Haar werk misstaat niet in de verzameling abstracte schilderkunst van het museum; zonder het verhaal is het moeilijk om te zien waar je precies naar kijkt. Maar juist het verhaal maakt dat deze werken extra goed passen bij het Stedelijk Museum Schiedam. En ook Erik Mattijssen heeft zich voor zijn grote schilderij laten inspireren door de levendige Hoogstraat.

Document van een opmerkelijke tijd

Margi Geerlinks trok de stad in tijdens de eerste corona-lockdown in 2020. Overal is plots het openbare leven stilgevallen. Musea zijn dicht, scholen gesloten, het ziekenhuis draait overuren. Ze portretteert Schiedammers met een vitaal beroep, waaronder leerkrachten, een vuilnisman en een huisarts. En ook zorgmedewerkers, een uitvaartbegeleider en de eigenaar van een buurtwinkel. Allemaal geven ze een gezicht aan deze opmerkelijke periode in de Nederlandse geschiedenis.

Toewijding aan Liduina

In de werken ‘Stofzuiger, Handtas’ en ‘Wijwater’ zie je de fascinatie van Paulien Oltheten voor de verering van de heilige Liduina in de stad. Ze observeerde onder andere een groep vrijwilligers van de Liduinabasiliek en zag er een bewonderingswaardige toewijding. Een zelfde gevoel overkwam haar dat jaar zelf bij het heiligdom van Lourdes in Frankrijk. In het videowerk komen die werelden samen.