|
|
|
|
| verwacht | archief | |
Spelenderwijs In de cultuurhistorische collectie van het Stedelijk Museum Schiedam bevindt zich een grote verzameling antiek speelgoed. In één oogopslag is te zien wat er de afgelopen tweehonderd jaar in jongens- en meisjeskamers heeft gestaan. In al die jaren is er qua speelgoedkeuze weinig veranderd: bouwdozen, kastelen en auto's voor de jongens en poppen, poppenhuizen en kleine serviesjes voor de meisjes. Speelgoed is niet alleen ontwikkeld ter ontspanning, maar heeft ook een educatieve rol. Denk aan het gedicht van Hiëronymus van Alphen (1746-1803) ‘Mijn spelen is leren, mijn leren is spelen, en waarom zou mij dan het leren vervelen?' Spelen is van groot belang voor de opvoeding van het kind en de vorming van de kindergeest. Maar kan educatie niet verworden tot indoctrinatie? Het onschuldig ogende speelgoed blijkt bij nader inzien het ideaalbeeld van de man en de vrouw nauwgezet te imiteren om zodoende het nog onbevangen kind ermee vertrouwd te maken. Eeuwenlang is speelgoed rolbevestigend geweest voor het maatschappelijk bepaalde man - vrouw rolpatroon,waarin het seksistische ideaalbeeld van de stoere man en de aanhankelijke vrouw centraal staat. De keuzen zijn: jongen of meisje, blauw of roze, stoer of lief en auto of pop. Rond 1800 bepaalt de sekse van het kind welke beroepen geschikt zijn voor hem of haar. De jongens kunnen zwaar werk verrichten, vechten en intellectueel bezig zijn. De meisjes mogen zich nuttig maken als huisvrouw, echtgenote en moeder. Volgens het burgerlijk wetboek van 1809 – dat dankzij Napoleon I wordt ingevoerd – is de man het hoofd van het gezin en de gehuwde vrouw handelingsonbekwaam. In Nederland wordt deze discriminatie pas in 1957 wettelijk afgeschaft! Aan het einde van de negentiende eeuw wordt het maatschappelijk bepaalde rolpatroon voorzichtig doorbroken. Wanneer in 1871 Aletta Jacobs als eerste vrouw mag gaan studeren, komt de emancipatie van de vrouw langzaam op gang. Het vrouwenkiesrecht is in 1919 een feit. Maar de feitelijke gelijkheid tussen man en vrouw wordt pas merkbaar rond 1970. Als gevolg van de emancipatie verbetert de positie van de vrouw aanzienlijk. De mogelijkheden tot intellectuele ontwikkeling en de keuze voor bepaalde beroepen zijn minder sekse-gebonden. Als gevolg hiervan worden de speelgoedtradities in de twintigste eeuw meerdere keren revolutionair doorbroken. De meest vrouwelijke pop van deze tijd – Barbie – belichaamt de volledig geëmancipeerde vrouw. Zij is én knap én intelligent. Barbie is fotomodel, atleet, astronaut en dokter. Ze rijdt in haar eigen auto's en bezit een paard. Deze accessoires waren voorheen uitsluitend voor jongens weggelegd. Het feit dat Barbie sinds 1959 nooit zwanger en dus nooit moeder is geworden, is nog veel opmerkelijker. Ondanks de vele bruidsjurken en haar vriendje Ken heeft zij nooit een gezin gesticht. Ondertussen groeien de soldaatjes en ridders van de jongens in de periode 1965 - 2005 uit tot volledig beweegbare actiefiguren met verschillende uniformen, wapens en voertuigen. Voor het eerst is het geaccepteerd dat een jongen met een ‘pop' mag spelen. Uiteraard is deze pop wel een stoere en vechtlustige actiefiguur. Constructief speelgoed, zoals bouwdozen en Lego, vraagt om technisch inzicht. Dit materiaal, tot nu toe vooral populair bij de jongens, heeft het in principe altijd in zich gehad om zich te ontwikkelen tot volledig sekseloos speelgoed; met de neutrale blokjes zou zowel een tank als een poppenhuis kunnen worden gebouwd. Om Lego en speelgoed als Playmobil ook bij de meisjes populair te maken, vindt er opnieuw een polarisering naar seksegebonden onderwerpen plaats: raceauto's, politiekazernes en ruimtewezens tegenover poppenhuizen, ziekenhuizen en prinsessen. Paradoxaal genoeg wordt Lego, dat bestaat uit neutrale abstracte blokjes en dus intrinsiek sekseloos is, nu omgevormd tot seksepolariserend speelgoed Terug naar tentoonstellingsarchief
|
pop, gekleed in de klederdracht van het Weeshuis der Hervormden, Schiedam, circa 1900
|
