Skylines
Schilderijen van Carla Klein, Antonietta Peeters en Esther Tielemans
20 januari - 6 april 2008
Op de tentoonstelling Skylines halen drie Nederlandse schilders de horizon dichterbij. Carla Klein, Antonietta Peeters en Esther Tielemans, kunstenaars van dezelfde generatie en gemiddeld halverwege de dertig, maken alle drie landschappen van formaat. Hun panoramische vergezichten zien er on-Nederlands uit. Grillig, uitgestrekt en desolaat. Of juist het tegenovergestelde: kleurrijk, overdadig en sensueel.
Toch komen deze landschappen niet perse van ver. Zelfs wanneer er een exotische natuurtrip aan vooraf ging, is elk schilderij nog de omvorming van een reproductie in het atelier. Het vergezicht op ansicht of foto, computer- of filmbeeld: het veelvoud aan verschijningsvormen van de natuur in de 21 ste eeuw, is van even grote invloed op het landschap als de buitenwereld zelf. Skylines verkent het territorium aan beide zijden van de horizon, een onberekenbaar gebied, waar het echte en artificiële in elkaar overgaan.
De paradijselijke landschappen van Esther Tielemans (1976, Helmond) zijn onontkoombaar als billboardreclames. Ze verleiden de bezoeker en sluiten hem in. Met hoogglanzende epoxyhars schildert Tielemans monochrome vlakken tussen een weelde aan tropische planten. Die blinkende partijen doen zich vaak voor als waterspiegel: een diepzwarte vijver in giftig gekleurd gebied of een knalblauw zwembad in een achtertuin. Hier komen we onze eigen reflectie tegen, drijvend in een wereld van schone schijn.
Tielemans manipuleert de illusie. De voorkant lokt, maar ook de zij- en achterkant van haar immense schilderijen telt mee. De werken zijn geschilderd op panelen, die geschraagd als decorstukken in de ruimte staan. Het publiek verdwijnt letterlijk en figuurlijk in een kunstlandschap. Terwijl de natuur in Tielemans' versie bij uitstek een menselijke constructie is, even glamoureus als virtueel, en in die mix van natuur en cultuur ook zichtbaar onszelf weerspiegelt, zetten de vergezichten van Carla Klein het publiek juist op afstand.
Bij Klein (1970, Zwolle) is het landschap groots en ondoorgrondelijk. Het vraagt om een pas op de plaats; zelfs een stapje achteruit misschien. Haar recente werk toont de neerslag van een reis door Amerika, naar Salt Lake Desert in Utah. De cadans van het reizen door een vrijwel onafzienbaar gebied resoneert in de monumentale doeken die zij heeft geschilderd naar onderweg gemaakte foto's. Dominant is een beperkt palet van ingetogen kleuren. Grijs, blauw en wit strekken zich uit in een eindeloos scala aan nuances, soms voorzien van een hard zwart accent: de rand van een voorruit of zijspiegel, want de contouren van de auto en het bereik van de fotocamera zijn medebepalend voor dit uitzicht.
Binnen het raamwerk ontvouwt het landschap zich niettemin als een verre vlakte. Het is één met de elementen, groter dan wij. Er is de aarde, er is de hemel en op afstand de horizon die deze tweedeling bevestigt. Het is duizelingwekkend, zo simpel als het lijkt. De schaal van de schilderijen en hun dynamische compositie, met wolkenluchten die voort lijken te ijlen naar het verschiet, zorgen ervoor dat de toeschouwer wordt meegezogen in een geraffineerd spel met het perspectief. Behalve de werkelijkheid en haar waarneming daarvan, verkent Klein de fotografische weergave van het landschap. Die drievoudige bezinning, op de werkelijkheid, de waarneming en de weergave ervan, culmineert op het doek: in een superieure schilderkunstige reflectie.
De verwantschap tussen de verschillende deelnemers aan Skylines komt naar voren in dat verfijnde proces van omvorming en toe-eigening van het actuele landschap. En terwijl de onderlinge verschuiving van accenten het uitzicht schakeert, wordt ook de blik erdoor verscherpt. Antonietta Peeters (1967, Goirle) onderzoekt eveneens fotografische en schilderkunstige aspecten van het landschap, maar de bergen, rivieren en meren die bij haar vaak net door een nachtzwarte duisternis worden overvallen, verbeelden naar het schijnt ook een innerlijke natuur. Over het kronkelende silhouet van de bergen waart een mist van romantische sensaties, zij het ingetoomd, en nauw geregisseerd.
Peeters' landschappen zijn ontleend aan collages van ansichtkaarten, waarop ze met zwarte stift de ruimtelijke suggestie uitvlakte. Hoge bergen verrijzen nu als zwarte massa boven een blauw meer. En dit beeld kan omklappen als een speelkaart, met de horizon als scharnier. Dan doemt eenzelfde zwarte massa ineens op ónder de blauwe hemel, als strand of rotskust. Bovendien heeft het landschap bij Peeters behalve een boven- en onderkant ook omlijnde zijkanten. Op één en hetzelfde doek vermenigvuldigt het landschap zich bij haar tot twee, vier, zes of acht doorzichten ineen: een ode aan de veranderlijkheid van de natuur en het onuitputtelijk vermogen van de schilderkunst.
Op zaterdag 16 maart heeft het programma MOOIS/TV Rijnmond een reportage uitgezonden over de tentoonstellingen 'Skylines' en 'Verloren Paradijs. Monumentaal tekenen'. U kunt hier het deel over de tentoonstelling Skylines bekijken.
