Stedelijk Museum Schiedam Op Locatie
Heilige Liduina en Heks Marye. Twee sterke vrouwen van Schiedam.
22 juni – 13 september 2009

Het Stedelijk Museum Schiedam Op Locatie organiseert in de Stadswinkel van 22 juni tot en met 13 september 2009 de tentoonstelling Heilige Liduina en Heks Marye. Twee sterke vrouwen van Schiedam . De tentoonstelling sluit aan bij de Schiedamse manifestatie De Groten van Schiedam. Sterke Vrouwen. In de presentatie staan twee vrouwen en hun levensverhaal centraal; de heilige Liduina en de heks Marye Heynen. De tentoonstelling laat een keuze zien van objecten en afbeeldingen uit de kunst- en cultuurhistorische collectie van het Stedelijk Museum Schiedam, het Gemeentearchief Schiedam en andere collecties.
De Stadswinkel is gevestigd in het Stadskantoor, Stadserf 1, 3112 DZ Schiedam. Openingstijden van de Stadswinkel: maandag 12.00 - 16.00 uur, dinsdag tot en met vrijdag 8.00 - 16.00 uur, donderdag 8.00 - 20.00 uur

Tentoonstelling
De tentoonstelling vertelt aan de hand van drie boeken het levensverhaal van twee bijzondere Schiedamse vrouwen. Bij Liduina staan het Oudnederlandse boek Tleven van Liedwy, die maghet van Sciedam (1487) en Vita alme virginis Liidwine (1498) van pater Johannes Brugman (circa 1400 - 1473) centraal. De veroordeling van Marye Heynen tot heks is vooral ingegeven door het boek Malleus Maleficarum (De Heksenhamer) (1487) van Heinrich Kramer (circa 1430 - 1505). Dit boek is in West-Europa lange tijd gebruikt als handboek voor heksenjagers. De voorwerpen in de tentoonstelling zijn archeologische vondsten uit Schiedam en Vlaardingen en geven een beeld van Schiedam als bedevaartsoord.
De Franciscaan Johannes Brugman schrijft de hagiografie, de beschrijving van een heiligenleven, van Liduina in drie delen die respectievelijk in 1433, 1448 en 1456 uitkomen. De kerkmeesters van de Grote of St. Janskerk geven het boek in 1498 uit. Zij willen de opbrengst van de verkoop van het boek gebruiken om in Rome te pleiten voor de heiligverklaring van Liduina. Maar dat gaat niet zo gemakkelijk, want pas vijf eeuwen later op 14 maart 1890 is zij door Paus Leo XIII heilig verklaard.
De Heksenhamer verschijnt voor het eerst in 1487. Het boek is in de Nederlandse vertaling pas in 2005 uitgegeven. De Dominicaan Heinrich Kramer wordt in 1482 als inquisiteur in het diocees Bazel aangesteld. Sinds de jaren '80 van die eeuw spant hij zich in om onder anderen heksen aan te klagen. Tot zijn ongenoegen steunen de magistraten hem niet en zelfs de kerk in Rome legt hem strafmaatregelen op. Uit teleurstelling over deze tegenslagen moet hij De Heksenhamer hebben geschreven.

Liduina Petersdochter (1380 – 1433)
Liduina is op 18 maart 1380 geboren en na een ziekbed van 38 jaar sterft zij op 14 april 1433. De data 14 april en 14 juni zijn feest- en naamdagen gewijd aan Liduina. Zij is patrones van chronisch zieken. In de strenge winter van 1395 speelt Liduina met vriendinnen op de dichtgevroren gracht, wat nu de Kreupelstraat is. Zij hebben een glijbaan gemaakt en een van de meisjes botst tijdens het wilde spel tegen Liduina. Zij valt op de ijsschotsen en breekt een rib. Dit is het begin van haar langdurig ziekbed.
Brugman beschrijft in zijn hagiografie dat Liduina van jongs af aan zeer gelovig was en haar leven aan God wilde wijden. In de eerste jaren van haar ziekte is zij nog opstandig en wanhopig. Later berust zij in haar lot en concentreert zij zich op het lijden van Christus. Ze krijgt religieuze visioenen en komt in een mystieke staat terecht waarin zij geen pijn meer voelt. In het armoedige huisje van Liduina aan de Lange Achterweg, waar nu het Weeshuis der Hervormden staat, vinden volgens Brugman regelmatig wonderen plaats.
Zij ontvangt van Christus ook de stigmata, wondtekens op haar lichaam op de plekken van de wonden van Christus aan het kruis. De verhalen over deze wonderen gaan als een lopend vuurtje door stad en land. Velen willen haar bezoeken en aanraken. Niet iedereen gelooft in haar heiligheid, maar inmiddels is Schiedam een bedevaartsoord geworden waar een bloeiende handel in religieuze souvenirs op gang is gekomen.
Op 53-jarige leeftijd sterft Liduina. Zij wordt aan de zuidzijde van de Grote of St. Janskerk begraven. Over haar graf laat de kerk een kapel bouwen. Omdat deze kapel snel te klein is voor de massa's bedevaartgangers wordt de kapel afgebroken en in plaats daarvan een zijbeuk aan de kerk gebouwd. Bij de restauratie van de kerk in 1947 vinden de archeologen het graf van Liduina. Haar resten zijn nu in bezit van de Liduina Basiliek in Schiedam. In de vloer van de Grote of St. Janskerk staat aangegeven waar de Liduina-kapel heeft gestaan.

Marye Heynen (voor 1520 – 1556)
Marye Heynen is in het begin van de 16de eeuw in Schiedam geboren. Er is weinig over haar leven bekend totdat burgemeester Cornelis Jacobszoon en de schepenen van Schiedam haar in 1541 beschuldigen van toverij. Zij noemen het dan nog geen hekserij. Marye is de eerste vrouw in Schiedam die hiervoor is gearresteerd.
Marye durft bezwaar te maken tegen de aanklacht en wegens gebrek aan bewijs spreekt het Hof van Holland haar vrij. Op 15 september 1556 wordt zij voor de tweede keer opgepakt, in de boeien geslagen en in het stadhuis op het Marktveld, wat nu de Grote Markt is, gevangen gezet. Zij wordt een maand lang verhoord, onderzocht en gemarteld. De beul foltert haar heel subtiel, want zij mag niet sterven. De rechtbank kan zonder haar bekentenis namelijk niet bewijzen dat Marye een heks is. Uit de beschrijving van het proces blijkt dat de rechter het boek De Heksenhamer van Heinrich Kramer nauwkeurig volgt. Marye houdt haar verzet niet lang vol en bekent. Op 15 oktober 1556 sterft zij met twee andere vrouwen, Griete Dircken en Trijn Jansdochter, op de brandstapel.

Stedelijk Museum Schiedam Op Locatie
Stadserf 1
3112 DZ Schiedam

Terug naar archief

Illustratie uit Vita alme virginis Liidwine van Johannes Brugman, 1498
Collectie Oud-Katholieke Parochie Schiedam