Het Stedelijk Museum Schiedam presenteert van 5 februari tot en met 29 april 2012 de tentoonstelling Jan Elburg. Experimenteel schilder en dichter. De tentoonstelling is een uitgebreid overzicht van alle aspecten van zijn kunstenaarschap. Schilderijen, tekeningen, gouaches, monoprints, kaarsvetcomposities, (foto)collages en popartachtige assemblages tonen samen met zijn gedichten het werk van dubbeltalent Jan Elburg. Naast het beeldende werk is een ruime keuze van zijn poëzie te zien en te horen. Jarenlang heeft Jan Elburg les gegeven aan de Gerrit Rietveld Academie in Amsterdam. Hij heeft grote invloed gehad op studenten.

Jan Elburg (Wemeldinge, 1919 – Amsterdam, 1992) wordt beschouwd als één van de meest originele dichters van de Vijftigers die de Nederlandse poëzie voorgoed veranderde. Samen met de dichters Gerrit Kouwenaar en Lucebert sluit Elburg zich in 1948 aan bij de schilders van de CoBrA-groep, o.a. Karel Appel, Constant en Corneille. Hij is een actief lid van de CoBrA-beweging, publiceert gedichten in Reflex, het tijdschrift van de Experimentele Groep in Holland, en in het vierde nummer van het tijdschrift CoBrA. Met collages, objecten en poëtische tekstfragmenten levert Elburg een geruchtmakende bijdrage aan de CoBrA-tentoonstelling in 1949 in het Stedelijk Museum in Amsterdam. Opvallend is dat hij zich zowel als dichter en als beeldend kunstenaar manifesteert.

Geheel in de taal van CoBrA ontstaat in 1952 een reeks indrukwekkende kleurrijke gouaches. In 1953 en 1956 houdt Elburg zich bezig met monoprints een druktechniek waarbij maar één afdruk wordt gemaakt. Zijn fotomontages en assemblages maakt Elburg van eind jaren 1940 tot aan zijn dood in 1992. Hierin streeft hij een effect van vervreemding na en werkt daarmee in de sfeer van het surrealisme dat, op de achtergrond in al het werk van Elburg een rol speelt. Het verbinden van kunst en maatschappelijk engagement loopt als een rode draad door zowel het literaire als het beeldende werk van Elburg. Dit idee ligt ook ten grondslag aan de serie werken waarin afvalmaterialen de basis vormen voor expressionistische schilderijen. Onder invloed van de kunststroming popart worden alledaagse voorwerpen uit de consumptiemaatschappij tot kunst verheven.

Jan Elburg is net als Lucebert een dubbeltalent en een van de Vijftigers die zich af zetten tegen traditionele poëzie. Belangrijke dichtbundels van Jan Elburg zijn onder meer Serenade voor Lena (1941), Klein t(er)reurspel (1947), Door de nacht (1948), Drietand (1960), Streep door de rekening (1966), Contravormen (1971), Praatjes kijken (1975) en Haaks op de uitvlucht (1988).

De Vijftigers hebben een afkeer van wat zij gekunsteld noemen en gaan voor het spontane dichten, vrij van allerlei beperkingen die de vorm oplegt. Ze gebruiken bijna geen rijm, geen regelmatige versvormen en interpunctie. Alles wat de vrijheid in de weg staat moet worden bestreden. Hierin ligt de overeenkomst met de schilders van de CoBrA-groep. Ook zij zoeken een nieuwe creativiteit, zonder regels. Hun kunst is spontaan, vitaal, kleurrijk en fantasievol. De tentoonstelling laat zien dat de experimenten van Jan Elburg in woord én beeld hem tot een CoBrA-kunstenaar pur sang maken.

Jan Elburg en de collectie
Het Stedelijk Museum Schiedam heeft de grootste collectie werken van Jan Elburg. Het oeuvre maakt deel uit van de Schiedamse CoBrA-collectie die wordt gevormd door het werk van de Nederlandse tak van de CoBrA-beweging: Karel Appel, Eugène Brands, Constant, Corneille, Lucebert, Jan Nieuwenhuijs, Anton Rooskens,en Theo Wolvecamp. De tentoonstelling van Jan Elburg past binnen de reeks Solo-CoBrA, waarmee het museum het gedachtegoed van de CoBrA-beweging levend houdt.

Museumwinkel
Bij de tentoonstelling verschijnen een biografie over Jan Elburg door Jan van der Vegt, een bloemlezing van zijn gedichten en een bundel met de briefwisseling tussen Jan Elburg en de dichter Koos Schuur. Deze drie publicaties verschijnen bij uitgeverij Meulenhoff en zijn te koop in de Museumwinkel.