Het Stedelijk Museum Schiedam presenteert van 29 mei tot en met 2 oktober 2011 recente schilderijen van Wouter van Riessen. In zijn werk staat het zelfportret centraal. Waar het zelfportret uitgaat van een gelijkenis met de maker, heeft Van Riessen het zelfbeeld als uitgangspunt. In zijn schilderijen zien we cyclopen, goochelaars, heiligen en vreemde, poppen lege gezichten. Zijn dit wel zelfportretten? Wat moet een zelfportret verbeelden? Het gezicht van de maker? De onthulling van zijn ware identiteit? Van Riessen werkt de andere kant op. Voor zijn schilderijen maakt hij eerst collages met afbeeldingen die hem aanspreken, combineert ze, vormt ze opnieuw en manipuleert hun betekenis. Hij werkt net zo lang totdat hij voelt dat de figuren dichtbij hem staan.

Het zelfportret wordt door Van Riessen opgevat als portret van het zelf. Hij brengt deze abstracte thematiek in beeld door middel van symbolen en metaforen. Een van de figuren die hij laat zien is de Cycloop (2008), die voor hem het symbool is van het onvermogen om buiten jezelf te treden. Het ene oog staat voor de beperkingen van het eigen gezichtsveld. Met één oog is het moeilijk ruimte te ervaren, dingen in perspectief te zien, te relativeren. De cycloop houdt een trekpop onder zijn arm die gebaseerd is op een exemplaar die Van Riessen in hout heeft uitgevoerd (Trekpop, 2002). De houten trekpop is een meer dan levensgroot zelfportret, dat in werking kon worden gezet door de toeschouwer. Op zichzelf heeft een trekpop al de associatie iets zijn zonder een eigen wil. In dit schilderij bevindt hij zich als een stijve plank onder de arm van de cycloop die zich onzeker door de schemering voortbeweegt.

Een andere inspiratiebron is het animatiefiguur Barbapapa, bijvoorbeeld te zien op het schilderij Verschijning (2010). Het is vreemd dat Barbapapa zichzelf voortdurend kan veranderen, maar toch onveranderbaar zichzelf blijft: hij neemt de vorm aan van bijvoorbeeld een leeuw, maar toch herken je Barbapapa. Het is aan de toeschouwer, net als bij de trekpop, de figuren op het doek tot leven te brengen. Dat is op zichzelf minder vreemd dan het lijkt, mensen doen het voortdurend. En dit proces van projecteren en opwekken gaat veel verder dan het zien van menselijke uitdrukkingen in poppen, schilderijen of stekkerdozen.

Van Riessen gebruikt in zijn schilderijen verschillende technieken. Sommige stukken zijn vlak, andere ruw geborsteld, weer andere heel tekenachtig. Hij vindt dat een weerspiegeling van de subjectieve manier waarop we waarnemen. Je kijkt anders naar een broek dan naar een hand, anders naar een oog dan naar een lip. Van Riessen’s zelfportretten houden het midden tussen poppen en mensen. Al jaren heeft hij een voorliefde voor het verhaal van Pinokkio, de pop die wil leven. Hij praat, zingt en jammert, maar toch mist er iets. Hij leeft niet.

Godsdienstige voorstellingen komen vaak terug in het nieuwste werk. In religie wordt, net als in de kunst een parallelle werkelijkheid gepresenteerd. Religie zegt: waar de dingen ons begrip te boven

gaan, vertrouwen we op het geloof. De kunst heeft een andere benadering. Dingen waarover je niet kunt spreken, kun je verbeelden. Kunst stelt je in staat de verbeeldingswereld van anderen te betreden en zo je blikveld te vergroten.

Winkel
Bij de tentoonstelling verschijnt de publicatie Gloed van Binnen / Inner Glow. Een gesprek met Wouter van Riessen door Nickel van Duijvenboden. Uitgever: ROMA Publications, Amsterdam. Het boek is te koop in de Museumwinkel voor € 10,00.